Perfectionisme: wanneer streven naar kwaliteit spanning wordt
Er is niets mis met streven naar hoge kwaliteit, optimale prestaties of goed georganiseerde werkprocessen. Integendeel: mensen die kwaliteit belangrijk vinden, zijn vaak betrokken, zorgvuldig en betrouwbaar.
Perfectionisme wordt pas een probleem wanneer het geen bewuste keuze meer is, maar een innerlijke druk. Wanneer het niet meer gaat over “ik wil dit goed doen”, maar over “het mag absoluut niet misgaan”.
In dat geval wordt perfectionisme een stressverhogend denkpatroon.
Hoe herken je perfectionistisch gedrag?
Misschien herken je één of meerdere van deze kenmerken:
Je stelt hoge eisen aan jezelf – vaak hoger dan anderen doen.
Je bent sterk gericht op details en ziet vooral wat beter kan.
Je controleert je werk meerdere keren voordat je het loslaat.
Het kost veel tijd om taken af te ronden.
Je vindt het lastig om te delegeren.
Je werkt vaak langer door dan nodig.
Je bereidt je uitvoerig voor, soms meer dan de situatie vraagt.
Je vergelijkt jezelf regelmatig met anderen en voelt je dan tekortschieten.
Je bent zelden echt tevreden met je eigen resultaat.
Je piekert lang over fouten.
Je stelt taken uit omdat het “nog niet goed genoeg” voelt.
Je blijft liever binnen je comfortzone.
Je denkt in zwart-wit: succes of mislukking.
Je vindt het moeilijk om hulp te vragen.
Kritiek komt hard binnen.
Perfectionisme draait vaak niet alleen om kwaliteit. Onder de oppervlakte spelen regelmatig angst om te falen, de behoefte aan controle, of de wens om niet teleur te stellen.
Het is geen karakterfout. Het is meestal een manier om met spanning om te gaan.
Wat zijn de gevolgen?
Wanneer perfectionisme doorschiet, kan dat leiden tot:
Uitstelgedrag
Faalangst
Vermijding van nieuwe uitdagingen
Overmatige stress
Emotionele uitputting
Vaak gaat de focus op werk ten koste van ontspanning, zelfzorg, familie of vrienden.
En het lastige is: de enorme inspanning die iemand levert, wordt niet altijd gezien of gewaardeerd. Soms wordt perfectionistisch gedrag zelfs ervaren als traag, pietluttig of controlerend.
De strategie levert dan niet op wat iemand eigenlijk verlangt: rust, erkenning of voldoening.
Tegelijk is het belangrijk te erkennen dat perfectionisme ook voordelen heeft. Het zorgt voor kwaliteit, doorzettingsvermogen en hoge standaarden. Anders zou niemand dit patroon zo lang volhouden.
De vraag is dus niet óf je kwaliteit belangrijk mag vinden. De vraag is: wat kost het je?
Heb jij de neiging tot perfectionisme?
Sta eens stil bij de volgende uitspraken. Hoeveel herken je ervan?
Mijn zelfwaarde hangt sterk af van wat ik bereik.
Ik ben bang om niet te voldoen.
Ik stel zeer hoge eisen aan mezelf (en soms ook aan anderen).
Ik steek te veel tijd in afwerking en details.
Ik werk vaak langer door om alles af te krijgen.
Ik bereid me zeer uitgebreid voor.
Ik vergelijk mezelf met succesvolle anderen en voel me dan minder.
Ik ben zelden tevreden over mijn resultaat.
Ik pieker lang over fouten.
Ik stel taken uit of vermijd ze.
Ik vraag moeilijk hulp.
Ik kan slecht tegen kritiek.
Hoe meer je herkent, hoe groter de kans dat perfectionisme bij jou een rol speelt.
Hoe kun je er anders mee omgaan?
Perfectionisme aanpakken betekent niet dat je slordig moet worden. Het gaat erom dat je leert doseren.
Een paar eerste stappen:
Erken dat je perfectionistisch gedrag vertoont. Het is een copingstijl, geen identiteit.
Vraag jezelf af: wie of wat is werkelijk 100% perfect?
Herinner jezelf eraan dat je hebt gedaan wat redelijkerwijs mogelijk was binnen de beschikbare tijd en middelen.
Stem met je leidinggevende af wat “goed genoeg” werkelijk betekent.
Experimenteer eens met een ‘7’ in plaats van een ‘10’. Lever iets in zonder het nog drie keer te controleren. Kijk wat er écht gebeurt.
Oefen met nuanceren: één fout betekent niet dat jij een mislukking bent.
Onderzoek wat het je zou opleveren als je zou streven naar “goed genoeg” in plaats van perfect.
Leer je waarde niet alleen te koppelen aan wat je doet, maar ook aan wie je bent.
Perfectie is per definitie onhaalbaar. Goed genoeg is vaak meer dan voldoende.
Hulp bij perfectionisme
Voor veel mensen zijn tips alleen niet genoeg. Perfectionisme is vaak diep verweven met overtuigingen over eigenwaarde, controle en veiligheid.
Wil je hier echt mee aan de slag? Op de website van de Vereniging van Erkende Stress- en Burn-outcoaches vind je een erkende coach in jouw regio via de functie “Ik zoek een coach”:
https://www.vesb.be/ik-zoek-een-coach
